ATR Belgesi, EUR.1 ve Menşe Şaha­det­na­mesi: AB'ye Ambalaj İhracatı

ATR belgesi, sanayi ürünlerinin AB–Türkiye gümrük birliğinde serbest dolaşımda olduğunu gösteren dolaşım belgesidir; eşya AB’ye gümrük vergisi ödemeden girer, ancak A.TR menşe belgesi değildir. EUR.1 tercihli menşeyi kanıtlar ve AB ile ticarette yalnızca tarım ürünleri ile kömür-çelik ürünlerinde kullanılır. Menşe şahadetnamesi ise tercihli olmayan menşeyi kanıtlar ve yalnızca alıcı, banka veya ithalat ülkesi istediğinde düzenlenir. Kâğıt bardak, kâğıt gıda kabı, bagasse ürünler ve ahşap çatal bıçak gibi ambalajlarda AB’ye giden yükte asıl belge A.TR’dir.

Bu rehberde üç belgenin farkını, Türkiye’de kimin düzenlediğini, gümrük birliğinin kapsamını, her sevkiyatta bulunması gereken ticari ve taşıma belgelerini, GTİP kodlarını, teslim şekillerini (Incoterms), taşıma seçeneklerini ve AB’li alıcılar için bir kontrol listesini bulacaksınız. Tedarik tarafı (neden Türkiye, gıda teması ve PPWR belgeleri) için Türkiye’den sürdürülebilir gıda ambalajı tedarik rehberimize bakabilirsiniz.

A.TR, EUR.1 ve menşe şaha­det­na­mesi karşı­laş­tır­ması

ATR belgesi nedir?

A.TR, AT–Türkiye Ortaklık Konseyi’nin 1/95 sayılı Kararı ile 1995 sonunda tamamlanan gümrük birliğinin dolaşım belgesidir. Uygulama esasları Gümrük İşbirliği Komitesi’nin 1/2006 sayılı Kararı’nda yer alır. Ticaret Bakanlığı’nın açıklaması nettir: A.TR, eşyanın serbest dolaşımda olduğunu gösteren bir belgedir ve eşyanın menşeini göstermez.

ATR belgesi nereden alınır, kim onaylar?

1. Düzenleme. İhracatçı veya kanuni temsilcisi (genellikle gümrük müşaviri) A.TR bilgilerini elektronik sisteme girer ve elektronik olarak imzalar.
2. Onay. Belge, Gümrük Genel Tebliği (Gümrük İşlemleri) Seri No: 148 uyarınca yetkilendirilmiş odalar ve birlikler tarafından elektronik sistem üzerinden onaylanır.
3. Gümrük vizesi. Eşya ihraç edilirken gümrük idaresi belgeyi vize eder.

1 Mayıs 2024’ten beri A.TR belgeleri MEDOS (Menşe ve Dolaşım Belgeleri Otomasyon Sistemi) üzerinden karekodlu olarak elektronik ortamda düzenleniyor. 8 Temmuz 2024’ten beri bu belgelere ıslak imza atılmıyor ve AB gümrükleri karekodlu elektronik A.TR’leri kabul ediyor. AB–Türkiye Gümrük İşbirliği Komitesi’nin 24 Nisan 2025 tarihli 1/2025 sayılı Kararı bu uygulamayı 8 Temmuz 2024’ten geçerli olarak teyit etti.

ATR belgesi ne kadar geçerli?

1/2006 sayılı Kararın 8. maddesine göre A.TR, düzenlendiği tarihten itibaren dört ay içinde ithalat ülkesinin gümrüğüne sunulmalıdır. Süre ancak istisnai durumlarda aşılabilir. Sık ihracat yapan firmalar gümrük idaresinden onaylanmış ihracatçı yetkisi alarak A.TR’yi kendileri düzenleyebilir (11. madde).

Serbest dolaşım menşe demek değildir

Eşya Türkiye’de üretildiyse ya da üçüncü bir ülkeden ithal edilip Türkiye’de ithalat işlemleri tamamlanıp gümrük vergileri ödendiyse Türkiye’de serbest dolaşımdadır; ancak o zaman A.TR ile AB’ye gidebilir. Menşei ise değişmez: üçüncü ülkede üretilmiş bir ürün o ülkenin menşeini taşımaya devam eder. Bu yüzden anti-damping gibi ticaret politikası önlemleri geçerliliğini korur. AB’nin belirli bir menşedeki ürüne uyguladığı anti-damping vergisini A.TR kaldırmaz.

EUR.1 belgesi nedir?

EUR.1 dolaşım belgesi, eşyanın serbest ticaret anlaşmaları kapsamındaki tercihli menşeini kanıtlar. Ticaret Bakanlığı’na göre AKÇT (kömür ve çelik) ürünleri Türkiye ile AB arasındaki gümrük birliği kapsamı dışındadır ve ticaretleri menşe esaslıdır. Tarım ürünleri de 1/98 sayılı Kararla düzenlenen ayrı bir tercihli rejime tabidir. Bu ürünlerde vergi avantajı için EUR.1 veya fatura beyanı gerekir. 6.000 avroya kadar olan gönderilerde her ihracatçı fatura beyanı düzenleyebilir; bu tutarın üzerinde fatura beyanını yalnızca onaylanmış ihracatçılar düzenleyebilir.

EUR.1, Türkiye’nin serbest ticaret anlaşması imzaladığı AB dışı ülkelerle ticarette de kullanılır. Kâğıt ve lif bazlı ambalajın AB’ye ihracatında ise EUR.1 normalde dosyada yer almaz.

Menşe şaha­det­na­mesi nedir?

Menşe şahadetnamesi, eşyanın tercihli olmayan menşe statüsünü kanıtlayan belgedir; Ticaret Bakanlığı’nın tanımıyla menşe, “bir eşyanın ekonomik milliyetidir”. Bu belge gümrük vergisi indirimi sağlamaz.

Menşe şaha­det­na­mesi nereden alınır?

Türkiye’de menşe şahadetnamesini TOBB’a bağlı ticaret odaları, sanayi odaları ve ticaret borsaları düzenler. 8 Nisan 2020’den beri belgeler yalnızca MEDOS üzerinden düzenlenip onaylanıyor; her belgede karekod ve doğrulama kodu bulunuyor, oda personelinin ıslak imzası gerekmiyor. İhracatçı (veya gümrük müşaviri) başvuruyu fatura ve sevkiyat bilgileriyle birlikte MEDOS üzerinden yetkili bir odaya yapar.

Menşe şaha­det­na­mesi ne zaman gerekir?

Ticaret Bakanlığı’na göre ihracatta menşe şahadetnamesi düzenlenmesi zorunlu değildir; ithalatçı ülke o eşya için istediğinde düzenlenir. AB’ye ambalaj ihracatında genellikle şu durumlarda istenir:

• Akreditifli ödeme veya alıcının bankası belgeyi şart koşuyorsa,
• kamu ihalesi veya nihai müşteri belgeli menşe istiyorsa,
• AB gümrüğü menşee bağlı bir önlemi (örneğin anti-damping vergisi) kontrol ediyorsa.

Gümrük birliği hangi ürünleri kapsar?

Kâğıt bardak, kâğıt gıda kabı, bagasse ve diğer kalıplanmış lif ürünleri, koli, kâğıt torba ile ahşap ve bambu çatal bıçak sanayi ürünüdür; dolayısıyla gümrük birliği kapsamındadır.

Ambalajda hangi GTİP kodları kullanılır?

Gümrük tarife pozisyonu; vergiyi, istatistiği ve uygulanacak önlemleri belirler. Aşağıdaki Armonize Sistem (HS) pozisyonları gıda ambalajında sık kullanılır. Türkiye’nin 12 haneli GTİP’i ve AB’nin Kombine Nomenklatürü bu kodlara ek haneler ekler.

Sınıflandırma her ürün için malzeme ve kullanım amacına göre yapılır. Kodu gümrük müşavirinizle teyit edin; yüksek hacimli kalemlerde bağlayıcı tarife bilgisi (BTB) almayı değerlendirin.

Her sevkiyatta hangi belgeler olmalı?

Fatura, çeki listesi ve A.TR’de ürünlerin, miktarların ve tarafların aynı olduğunu kontrol edin. İthalattaki gecikmelerin çoğu üründen değil, birbirini tutmayan belgelerden kaynaklanır.

Teslim şekilleri (Incoterms): kim neyi üstlenir?

ICC’nin Incoterms kuralları; taşıma ve sigorta masrafını kimin ödediğini, riskin nerede geçtiğini ve gümrük işlemlerini kimin yaptığını belirler. Türkiye’den ambalaj sevkiyatında sık kullanılanlar:

• EXW / FCA: Alıcının nakliyecisi malı teslim alır; FCA’da ihracat gümrüklemesini satıcı yapar, bu nedenle uygulamada genellikle daha pratiktir.
• CPT / CIP / CIF: Ana taşıma bedelini satıcı öder; risk, mal ilk taşıyıcıya teslim edildiğinde veya gemiye yüklendiğinde alıcıya geçer.
• DAP: Satıcı malı AB’de kararlaştırılan yere teslim eder; ithalat gümrüklemesi ve ithalat KDV’si alıcıya aittir.
• DDP: AB’deki ithalat gümrüklemesi ve vergiler de satıcıya aittir; bu genellikle ithalat ülkesinde KDV kaydı veya mali temsilci gerektirir.

Teslim yerini net yazın (örneğin “FCA İzmir depo” veya “DAP Hamburg”) ve A.TR’yi kimin hazırlayacağını, AB ithalat beyannamesini kimin vereceğini önceden kararlaştırın.

Türkiye’den AB’ye ambalaj nasıl taşınır?

• Karayolu (TIR). Batı Türkiye’den Balkanlar üzerinden AB’ye doğrudan, aktarmasız kapıdan kapıya taşıma. Süre, varış noktasına ve sınır kapılarındaki bekleme sürelerine bağlıdır.
• Ro-Ro. Dorseler Türk limanlarından İtalya veya Fransa’ya feribotla gider, oradan karayolu veya demiryoluyla devam eder. Örneğin DFDS; Pendik–Trieste, Mersin–Trieste, Martaş–Trieste ve Yalova–Sète hatlarını listeliyor. Pendik–Trieste seferi yaklaşık 65 saat sürüyor.
• Konteyner deniz yolu. Türk limanlarından AB limanlarına tam (FCL) veya parsiyel (LCL) konteyner. Büyük hacimler için uygundur; süre hat ve aktarmaya göre değişir.

Karayolu ve Ro-Ro genellikle haftalar değil günler içinde sonuçlanır. Stok planı yapmadan önce nakliyecinizden güncel sefer programını ve kendi hattınızdaki transit süresini isteyin.

Hangi vergi ve yüküm­lü­lükler kalır?

Gümrük vergisinin sıfır olması, sınırda hiçbir maliyet olmadığı anlamına gelmez:

• İthalat KDV’si, eşyanın ithal edildiği AB üye ülkesinde alınır; AB KDV alanı dışından yapılan her ithalatta olduğu gibi. Düzenli ithalat yapanlar için birçok ülkede erteleme veya tersine ibraz (reverse charge) uygulaması vardır.
• Ambalaj EPR’si. Ulusal sistemler ve PPWR kapsamındaki kayıt ve katkı payları, ambalajın piyasaya arz edildiği ülkede uygulanır. Ayrıntılar için AB ambalaj mevzuatı rehberine bakın.
• Ticaret politikası önlemleri. Anti-damping, telafi edici vergi ve korunma önlemleri A.TR’ye değil, ürüne ve menşeine göre uygulanır.

AB’li alıcılar için kontrol listesi

1. Her ürünün nerede üretildiğini ve Türkiye’de serbest dolaşımda olup olmadığını sorun.
2. Teslim şeklini, teslim yerini ve ihracat ile ithalat beyannamelerini kimin vereceğini kararlaştırın.
3. Her kalemin GTİP/HS kodunu gümrük müşavirinizle teyit edin.
4. A.TR düzenleneceğinden ve dört ay içinde gümrüğe sunulacağından emin olun.
5. Bankanız, ihale veya gümrük kontrolü gerektiriyorsa menşe şahadetnamesi isteyin.
6. Ürün ve menşei için anti-damping gibi bir önlem olup olmadığını kontrol edin.
7. Mal yola çıkmadan fatura, çeki listesi, A.TR ve taşıma belgesini karşılaştırın.
8. Satış yaptığınız her ülkede ithalat KDV’sini ve EPR kaydını planlayın.
9. Ürün belgelerini (gıda teması, PPWR) sevkiyat dosyasında saklayın.

Ekoroll ile belgeler

Ekoroll, İzmir merkezli, üreticiden doğrudan çalışan bir tedarik ortağıdır; kâğıt bardak, kâğıt gıda kapları ve bagasse gıda kapları tedarik eder. Her teklifte ürünün nerede üretildiği, sevkiyat güzergâhı ve hangi gümrük belgelerinin geçerli olduğu belirtilir; ticari ve taşıma belgeleri her sevkiyatla birlikte gönderilir. Toplu siparişten önce numune sağlanır. Varış noktanızı ve teslim şeklinizi yazarak bizimle iletişime geçin veya kataloğa göz atın.